مصطفى النوراني الاردبيلي
409
دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )
كليه ، مثانه ، سياتيك ، نقرس و درد مفاصل نافع است . براى رفع درد استخوان نشيمنگاه مفيد است . براى جراحتهاى مرطوب و ديرعلاج بسيار نافع است . براى دفع كرم دراز معده نافع و مفيد است . سرخس ماده مدرّ است ، براى درمان انواعى از استسقا به كار مىرود ، اين دارو در انگلستان براى معالجه ريكتس يا نرمى استخوان در بچهها استفاده مىشود . « 2 » سرخس نر بهعنوان ضد كرمهاى دراز و كرمهاى حلقوى مانند تنياساژيناتا و تنياى گاوى مصرف مىشده است . عصاره اتره سرخس نر به صورت دارويى مصرف مىشود . « 3 » سرخس براى دفع كرم كدو تجويز گشته است . براى اين منظور بايد ريشه تازه سرخس را پوست گرفته و روزى پنج بار مقدار 7 گرم آن را جويد و هر بار كه ريشه مزبور جويده مىشود ، بايد يك قاشق سوپخورى روغن كرچك مصرف كرد . به اين طريق مىتوان كرم كدو را بهطور كامل از تن خارج نمود ، ولى بايد اطمينان حاصل كرد كه سر آن از بدن خارج گشته است . « 1 » سرخسنر حاوى مواد نوابى اسيد فيسيك و غيره معمولًا بهصورت عصاره مصرف مىشود ، براى شستوشوى زخمهايى كه دير التيام مىيابد به كار مىرود و داراى ريزومهاى قهوهاى مايل به سياه است ، كه با قاعده برگهاى سال قبل پوشانده شده ، سپس تلخ و تهوّعآور است . « 2 » ديسقوريدوس حكيم مىفرمايد : گياه سرخس به دو نوع نر و ماده تقسيم شده است . خاصيت آن خشكاننده بىسوزش است ، زخم را به هم مىآورد ساييده آن بر فرمهاى صعب العلاج مىباشد و بسيار مفيد است و كرم و كرم كدو را مىكشد . سه مثقال سرخس ماده را با شراب بخورند كرمهاى دراز بيرون آرد ، اگر زن از ساييده
--> ( 2 ) - معارف گياهى ، ج 3 ، ص 339 ( 3 ) - آشنايى با گياهان دارويى ، ص 63 ( 1 ) - خواص گياهان دارويى ، ص 63 . ( 2 ) - گياهان دارويى ، پروفسور هانس فلوك ، ص 24 .